درمان ناباروری

تعریف ناباروری

اگر یک زوج ظرف مدت یک سال با وجودی نزدیکی مکرر و بدون جلوگیری حامله نشوند در صورتی که سن خانم کمتر از 35 سال باشد و یا عدم بارداری به مدت 6 ماه در خانمی که بیش از 35 سال داشته باشد می گوییم این زوج نازایی دارند .

 علل اصلی ناباروری

  • عامل مرد
  • کاهش ذخیره تخمدانی
  • اختلالات تخمک گذاری
  • آسیب لوله ای
  • انسداد یا چسبندگی اطراف لوله شامل آندومتریوزی که باعث چسبندگی لوله یا صفاق شده باشد .
  • عامل رحمی
  • بیماری های سیستمیک شامل عفونت، بیماری های مزمن مثل بیماری ها  و اختلالات خود ایمنی یا نارسایی کلیه
  • عوامل مربوط به دهانه رحم
  • عوامل توجیه نشده

بررسی های پایه ای که باید قبل از شروع هر نوع درمان نازایی انجام شود شامل ارزیابی مایع منی ، اثبات تخمک گذاری و اثبات باز بودن لوله است .

نازایی عامل مرد به صورت تنها علت نازایی در 20 درصد زوجهای نابارور دیده می شود و در 40 درصد موارد نازایی هم در خانم و هم در آقا وجود دارد.

جهت برقراری تماس با دکتر پرند حاصل متخصص زنان و زایمان و نازایی می توانید با شماره های زیر تماس حاصل فرمایید. 88060609-44261580

چند نکته درباره ناباروری در خانم ها

همراهی بین سن زن و کاهش باروری اثبات شده به طوری که از سن 30 سالگی ، کاهش باروری شروع می شود و در 40 سالگی تشدید پیدا می کند .اختلالات تخمک گذاری در 20 تا 40 درصد موارد ناباروری زنان دیده میشود .این اختلالات قابل درمان ترین علل ناباروی است  شایع ترین علت عدم تخمک گذاری در میان زنان نابارور سندرم تخمدان پلی کیستیک است.

عوامل لوله ای یا صفاقی 30 تا 40 درصد  موارد نازایی زنان را شامل می شود .

عامل دهانه رحم تنها در کمتر از 5 درصد زوج ها تنها علت نازایی است. اختلالات رحم در 15 درصد از زوج ها که برای درمان نازایی مراجعه می کنند دیده می شود. مطالعات نشان نداده که فیبروم می تواند تنها علت مستقیم نازایی باشد.

  درمان ناباروری

درمان علل مربوط به غدد درون ریز مثل مشکل تیروئید و یا علل عفونی کم باروری مثل بیماری های منتقله از طریق بیماری جنسی معمولاً موثر واقع می شود .

تلقیح اسپرم داخل رحم یا IUI بیشتر از سایر روش های تلقیح استفاده می شود .تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسم تخمک یا ICSI به زوج های مبتلا به نازایی با علت مرد این امکان را میدهد که پیامد بارداری مشابه زوج های مبتلا به ناباروری غیر مردانه با استفاده از تکنیک های مرسوم IVF را داشته باشد   تمام تکنیک های کمک باروری شامل برداشت تخمک هستند این تکنیک ها شامل IVF, ICSI، انتقال گامت به داخل لوله یا GIFT ، انتقال داخل لوله ای سلول تخم یا ZIFT ، انتقال جنین فریز شده و استفاده از اووسیت اهدایی هستند.

درمان ناباروری به کمک IUI

در IUI اسپرم را به طور مستقیم وارد رحم خانم می کنند تا شانس حامله شدنش را افزایش دهند. IUI معمولاً همراه با تحریک تخمک گذاری انجام می شود.IUIدر موارد زیر توصیه می شود :

  • وقتی که تخمدان خوب تخمک گذاری نمی کند .
  • کم بودن تعداد اسپرم
  • اشکال در انزال
  • تنگ بودن سوراخ دهانه رحم
  • اگر علت نازایی ناشناخته باشد

انجام IUI همراه با تحریک تخمک گذاری با گنادو تراپین احتمال حاملگی را بیشتر می کند اما در حین حال احتمال حاملگی چند قلویی را نیز افزایش می دهد. مایع منی از آقا به صورت خود ارضایی و تخلیه از یک لوله استریل تهیه می شود. آقا نباید از دو سه روز قبل هیچ گونه انزالی داشته باشد .سپس منی در آزمایشگاه آماده می شود به طوری که اسپرم های فعال از اسپرم های غیر فعال و مایعی که در آن شناور هستند جدا می شوند .IUI معمولاً 12 تا 36 ساعت بعد از اینکه خانم آمپول HCG را تزریق می کند انجام می شود.

هنگام IUI خانم به پشت دراز می کشد و پاهایش را روی پایه های تخت در حالت استراحت قرار می دهد سپس یک اسپکلوم در داخل واژن گذاشته می شود و از یک لوله بلند نازک و انعطاف پذیر برای انتقال اسپرم به داخل رحم استفاده می شود .این کار کمتر از 5 دقیقه وقت می گیرد .خانم ممکن است حین انجام این کار احساس کرامپ مختصری کند ولی این حالت به زودی برطرف خواهد شد پس از انجام این کار از خانم درخواست می شود که چند دقیقه به همین حالت باقی بماند سپس خانم می تواند فعالیت معمولش را از سر بگیرد .

مراقبت های بعد از IUI

معمولاً عوارض جدی بعد از IUI شایع نیستند، عوارض شایع شامل کرامپ های لگنی ، خونریزی مختصرو ترشحات واژینال است. اگر این مشکلات ادامه یابند یا شدید شوند باید هر چه زودتر به دکتر اطلاع داده شود .

درمان ناباروری به کمک IVF

یک نوع درمان نازایی است که تخمک خانم به وسیله اسپرم در محیط آزمایشگاه بارور می شود و سپس یک یا دو تخمک بارور شده به داخل رحم خانم منتقل می شود تا لانه گزینی و متعاقب آن حاملگی صورت گیرد.

   برای چه زوج هایی IVF انجام می شود ؟

  • اگر لوله رحم بسته باشد یا وجود نداشته باشد
  • نازایی شدید مردانه مثلاً حرکت اسپرم کم باشد یا اینکه مواردی که باید اسپرم به وسیله ی جراحی از بیضه برداشته شود .
  • در مواردی که خانم در اواخر سنین باروری به سر می برد و روش های درمانی دیگر موثر نیست .
  • مواردی که یک بیماری ارثی وجود دارد و برای پیشگیری از نوزاد مبتلا، باید سلول های تخم از نظر آن بیماری آزمایش شوند و تخم های سالم به رحم منتقل شوند .
  • یائسگی اتفاق افتاده باشد که در این موارد از تخمک اهدائی استفاده می شود .

هر چند IVF احتمال موفقیت بالایی دارد اما مشکلاتی نیز دارد از جمله :

  • هزینه بالا
  • احتمال چند قلویی
  • احتمال عوارض حاملگی مثل زایمان زود رس و حاملگی خارج رحم

بنابراین زوجی که کاندید IVF می شوند باید معایب و مزایای آن را بدانند و روش های جایگزین آن را بشناسند.

در اغلب موارد قبل از IVF چند سیکل درمان با روش های با هزینه و عوارض کمتر توصیه می شود. IVF چندین مرحله دارد که طی چندین هفته صورت می گیرد .زوج های خواهان IVF باید درباره ی  مراحل پیچیده ، مزایا و خطرات آن تکنیک ها و تزریقاتی که در خانه باید داشته  باشند آموزش ببینند .

  مراحل IVF

  • تحریک تخمک گذاری
  • برداشتن تخمک رسیده از تخمدان و گرفتن نمونه اسپرم
  • لقاح تخمک و اسپرم و رشد آمبریو در آزمایشگاه ، انتقال یک یا بیشتر آمبریو به داخل رحم. در اغلب موارد بیش از یک سیکل IVF برای حاملگی مورد نیاز است.

مرحله ی اول تحریک تخمک گذاری است که در این مرحله از داروهایی استفاده می شوند که تعداد تخمک ها را افزایش می دهند .تحریک تخمک گذاری رژیم های متفاوتی دارد. بسته به شرایط بیمار و نظر پزشک ، گاهی ممکن است IVFبدون تحریک تخمک گذاری  انجام شود که به آن IVF با سیکل طبیعی و IVF بدون تحریک تخمک گذاری گفته می شود و معمولاً یک تخمک گرفته می شود. به هر حال قسمت اعظم IVF ها  با یکی از روش های تحریک تخمک گذاری انجام می شود .بعضی از پزشکان مصرف قرص ضد بارداری را پیش از IVF توصیه می کنند در بعضی موارد توصیه به مصرف آگونیست GNRH  می کنند که کمک می کند تا بدن تخمک نارس تولید نکند این دارو لوپرولید  است و زیر جلدی مصرف می شود و تزریق آن درد هم ندارد .در اغلب برنامه ها از شما خواسته می شود که روز اول یا  دوم خونریزی قاعدگیتان را اطلاع دهید و در روز سه تا پنج بعد از شروع قاعدگی جهت انجام آزمایش خون  و سونوگرافی مراجعه کنید و اگر تست ها نرمال باشد تاریخ تزریق FSH توسط خودتان برای تحریک رشد فولیکول های حاوی تخمک مشخص و شروع می شود .در اغلب موارد روزی یک آمپول FSH  باید به خودتان تزریق کنید و تزریقات معمولاً به صورت زیر جلدی است.

بعد از چند روز از شما خواسته می شود که یک سونوگرافی لگن انجام دهید و یک تست خون برای اندازه گیری سطح هورمونها انجام دهید و بسته به نتایج این تست دوز FSH ممکن است کم یا زیاد شود .ممکن است نیاز باشد سونوگرافی و آزمایش چندین بار تکرار شود.

در بعضی موارد آنتاگونیست GNRH به جای آگونیست GNRH توصیه شود در این موارد FSH بلافاصله بعد از قطع قرص جلوگیری شروع می شود و وقتی فولیکول به 14 میلیمتر رسید آنتاگونیست GNRH اضافه می شود این روش به پیشگیری از تخمک گذاری زود رس کمک می کند .

هدف از تحریک تخمک گذاری داشتن حداقل دو فولیکول 15 تا 18 میلیمتری است وقتی آزمایشات و سونوگرافی نشان می دهد که فولیکول ها آماده اند سپس یک آمپول HCG برای کمک به رسیده شدن تخمک ها به صورت زیر جلدی تزریق می شود ،تزریق  HCG اغلب اجازه می دهد که تخمک برای حدود 36 ساعت بعد برای برداشتن تخمک از تخمدان رسیده باشد در بعضی از کیس ها یک آنتاگونیست GNRH   ممکن است برای کمک به رسیده شدن تخمک استفاده شود .

متاسفانه تعدادی از خانم ها علی رغم چندین بار IVF نیز حامله نخواهند شد.

عوارض جانبی درمان

تزریق FSH به خودی خود عارضه جانبی ندارد. به هر حال تخمدان ها در طول درمان بزرگ می شوند که باعث تورم شکم و ناراحتی و در موارد شدید تر باعث تهوع و استفراغ می شود .

سندرم تخمدان بیش از حد تحریک شده یا OHSS وضعیتی است که تخمدان بسیار بزرگ شده و شکم تورم زیادی پیدا می کند که ممکن است باعث درد شدید شکم ، تهوع و استفراغ و در صورت عدم درمان ممکن است باعث ایجاد لخته در عروق پا یا ریه ها و نیز عدم تعادل آب و الکترولیت در بدن شود .

فرم های خفیف OHSS در 2 تا 6 درصد خانم هایی که برای انجام IVF، تحریک تخمک گذاری می شوند دیده می شوند .

موارد شدید OHSS در یک درصد موارد دیده می شود که معمولاً همزمان با به دست آمدن بیست تخمک یا بیشتر است.

با کنسل کردن سیکلی که در آن تعداد زیادی فولیکول ایجاد شده و سطح استروژن خیلی بالاست، می توان خطر OHSS را کاهش داد. کنسل کردن سیکل IVF می تواند قبل از تزریق HCG انجام شود و یا بعد از گرفتن تخمک ها انجام شود.

در صورتی که آگونیست GnRH به جای HCG استفاده شود, ممکن است ریسک OHSS کم شود و در بعضی خانم ها این درمان توصیه می شود. اگر سیکل کنسل شود تخمک هایی که به دست آمده اند لقاح داده شده و فریز میشوند تا برای سیکل آینده استفاده شوند .معمولاً 32 تا 36 ساعت پس از تزریق HCG تخمک ها گرفته می شود. پزشک  پروب سونوگرافی را داخل واژن قرار می دهند و به وسیله سوزن  مایع درون فولیکول را که حاوی تخمک است می کشند. این کار بسته به این که چه تعداد فولیکول وجود دارد بین 15 تا 30 دقیقه طول می کشد. در حین انجام این کار به خانم داروی بی دردی و آرام بخش داده می شود  عوارض جدی به دست آوردن تخمک ناشایع هستند اما عوارضی از قبیل کرامپ های شکمی ، خونریزی مختصر و ترشحات واژینال اغلب اتفاق می افتد. اگر این علائم باقی مانده یا شدید شوند باید با پزشک تماس گرفته شود. تورم و ناراحتی شکم ممکن است اولین علائم OHSS باشند بنابراین در صورت بروز این علائم باید با پزشک تماس گرفته شود.

بعد از اینکه تخمک ها گرفته شدند بیمار چند ساعت در ریکاوری تحت نظر گرفته می شود و بعد به بیمار اجازه داده می شود که به خانه برود. بیمار حدود 24 ساعت نباید سر کار برود و نباید رانندگی کند

کولپوسکوپی ، بهترین متخصص زنان در تهران ، متخصص زنان